فیلم Down by Law 1986

آثار جیم جارموش برای سینمادوستان می‌تواند هم دلهره‌آور و هم دورکننده باشد، چون حالتی بسیار آرام و بی‌تکلف دارند—انگار لحظه‌ای و از سر بی‌پیرایگی ساخته شده‌اند؛ شوخی درونی‌ای که همه در آن با چشمک زدن و پوزخند همراه‌اند. این فیلم یادآور یکی از عجیب‌ترین عناوین مجموعه Criterion شد: «Fishing with John»، یک مینی‌سری شش‌قسمتی نمونه و بامزه که جان لوری با چند چهره بزرگ سینمای...

آثار جیم جارموش برای سینمادوستان می‌تواند هم دلهره‌آور و هم دورکننده باشد، چون حالتی بسیار آرام و بی‌تکلف دارند—انگار لحظه‌ای و از سر بی‌پیرایگی ساخته شده‌اند؛ شوخی درونی‌ای که همه در آن با چشمک زدن و پوزخند همراه‌اند. این فیلم یادآور یکی از عجیب‌ترین عناوین مجموعه Criterion شد: «Fishing with John»، یک مینی‌سری شش‌قسمتی نمونه و بامزه که جان لوری با چند چهره بزرگ سینمای آمریکا به ماهی‌گیری می‌رود—جارموش و تام وییتس هم در میان آن‌ها هستند. واضح است جارموش رابطه‌ی خوبی با بازیگرانش دارد؛ این فیلم بدون شک یکی از متین‌ترین و محدودشده‌ترین آثار روبِرتو بنینی است که دیده‌ام. برای من، «Ghost Dog: The Way of the Samurai» همچنان یکی از آثار غیرمتعارف‌تر و محبوب جارموش است، اما این فیلم هم در همان رده قرار می‌گیرد و دیدنِ ترکیب آن با فیلم اخیر و جدی‌تر جف نیکولز، «Mud»، می‌تواند جذاب باشد. این فیلم برای کسانی که دنبال تعلیق یا اکشن‌اند مناسب نیست، اما برای آن‌هایی که می‌خواهند فیلمی محکم با شخصیت‌هایی به‌خوبی پرداخت‌شده ببینند، عالی است. جارموش هم کارگردان است و هم نویسنده، و از همان ابتدا معلوم است که فیلم دنبال درام اکشنِ هیجان‌زاست نیست. او ظرافت را ترجیح می‌دهد: فیلم‌برداری دقیق، نماهای حساب‌شده، قاب‌بندی‌های خوب و استفاده از لوکیشن‌های مناسب. داستان درباره‌ی مردی عجیب است: بیکار است، به‌سرعت به پول نیاز دارد و شغلی ساده به نظر را می‌پذیرد. اما آن کار تله‌ای بیش نبود؛ او به جرمی که مرتکب نشده متهم می‌شود و بازداشت می‌گردد و در زندان با دو مرد دیگر—یکی ایتالیایی که تقریباً انگلیسی نمی‌داند—روبه‌رو می‌شود و آن‌ها نقشه‌ای برای فرار می‌ریزند و تصمیم می‌گیرند با هم همکاری کنند. نقطه قوت اصلی فیلم، پرداخت شخصیت‌هاست. اینکه آیا آن‌ها جرمی مرتکب شده‌اند یا بی‌عدالتی‌هایی را تجربه کرده‌اند در اصل موضوعیت ندارد؛ همه چیز صرفاً آن‌ها را در یک سلول زندان کنار هم قرار می‌دهد. دقیقاً بعد از مقدمه‌ای نسبتاً کند اما شاید لازم، فیلم به اوج خود می‌رسد. هر یک از سه شخصیت اصلی زمان و فضای کافی برای رشد و نشان‌دادن ویژگی‌های شخصیتی و طرز رفتارشان دارند. با گذر زمان و هم‌زیستی اجباری و شکل‌گیری نقشه‌ی فرار مشترک، پیوندی از اعتماد میان‌شان ایجاد می‌شود که فیلم به‌خوبی و با اعتباری قانع‌کننده آن را نشان می‌دهد. از نظر تکنیکی، نقاط قوت فیلم عبارت‌اند از فیلم‌برداری سیاه‌وسفید، لوکیشن‌ها و لباس‌های باورپذیر، فیلمنامه‌ای خوب و تدوین عالی. فیلم زمان زیادی نمی‌گیرد و در کمتر از دو ساعت تماشا می‌شود. موسیقی شاخصی ندارد، اما به آن نیازی هم نیست. کارگردانی جارموش بسیار محکم است؛ هرچند در آن زمان تا حدی تجربه‌ی کمترش مشخص است، اما این تجربه بیشتر او را به سمت تجربه‌گرایی سوق داده تا نشان‌دهنده‌ی ناامنی آشکار. تام وییتس و جان لوری به‌خوبی از پس شخصیت‌هایشان برمی‌آیند و چالش‌ها را مثبت پاسخ می‌دهند. با این همه، در میان بازیگران، رابِرتو بنینی بیش از همه می‌درخشد. او آن زمان هنوز برای عموم بین‌المللی چندان شناخته‌شده نبود، اما با سبکی لطیف و خلاقیتی که در اکثر آثارش هست، هر صحنه‌ای را که حضور دارد تصاحب می‌کند و دیدنش همراه با همسر محترمش نیکولتا براشی—که نقش کوچکتری نزدیک پایان فیلم دارد—واقعاً لذتبخش است.