مستند Fantastic Fungi 2019

فیلم Fantastic Fungi (۲۰۱۹) ادعا می‌کند که قارچ‌ها باهوش‌اند — و نسبت به آن‌چه این شبه‌مستند به‌عنوان «کارشناسان» نشان می‌دهد، شاید چنین به‌نظر برسند. با این حال، راوی فیلم که از منظر یک قارچ (یا شاید همهٔ قارچ‌ها، مگر آن‌که این یکی از ضمیر جمع سلطنتی «ما» استفاده کند) سخن می‌گوید، آن‌ها را چندان زیرک نشان نمی‌دهد: «شما ما را نمی‌بینید، اما ما اطراف شما...

فیلم Fantastic Fungi (۲۰۱۹) ادعا می‌کند که قارچ‌ها باهوش‌اند — و نسبت به آن‌چه این شبه‌مستند به‌عنوان «کارشناسان» نشان می‌دهد، شاید چنین به‌نظر برسند. با این حال، راوی فیلم که از منظر یک قارچ (یا شاید همهٔ قارچ‌ها، مگر آن‌که این یکی از ضمیر جمع سلطنتی «ما» استفاده کند) سخن می‌گوید، آن‌ها را چندان زیرک نشان نمی‌دهد: «شما ما را نمی‌بینید، اما ما اطراف شما شکوفا می‌شویم. در همه‌جا، در همه‌چیز و حتی درون شما، چه به ما اعتقاد داشته باشید یا نه.» چه کسی اصلاً «به قارچ‌ها اعتقاد ندارد»؟ آیا چیزی به‌نام «انکار قارچ» وجود دارد؟ طبق این فیلم، نه‌تنها قارچ‌ها هوشمند و قادر به ارتباط‌اند، بلکه به‌عنوانِ دست‌کم بخشی از علت هوش و زبان انسان نیز معرفی می‌شوند — یا دست‌کم این همان چیزی است که فرضیهٔ «میمون نشئه» (Stoned Ape Hypothesis) پیشنهاد می‌دهد. این نظریه که پایهٔ علمی‌اش به‌اندازهٔ داستان «جک و لوبیای سحرآمیز» است، می‌گوید هومو با خوردن قارچ‌های روان‌گردان موجود در کود گاو از ارکتوس به ساپینس تکامل یافته است. تنها نتیجهٔ منطقی چنین ادعایی این است که کسی حتماً در زمان ساخت این ایده‌ها زیر تأثیر مواد بوده است. در بازگشت به ادعای ارتباط قارچی، فیلم می‌گوید: «درختان از طریق میسلیوم به‌عنوان مسیر ارتباطی استفاده می‌کنند … در پژوهش‌هایمان می‌بینیم که گیاهان می‌توانند خویشاوندان خود را بشناسند. بنابراین درختان مادر خویشاوندانشان را از طریق شبکه‌های مایکوریزایی‌شان تشخیص می‌دهند.» چقدر خیال‌انگیز است، مگر نه؟ اما گیاهان موجودات زنده‌ای با دیوارهٔ سلولیِ سلولزی‌اند که اعصاب یا اندام‌های حسی ندارند. حیوانات چنین دیواره‌ای ندارند، اما دارای اندام‌های عصبی و حسی‌اند. حیوانات دارای احساس‌اند؛ گیاهان نیستند. حیوانات می‌توانند درد، لذت و احساسات مختلف را تجربه کنند؛ گیاهان چنین توانایی‌ای ندارند. برای داشتن احساس و خودآگاهی وجود مغز و سیستم عصبی لازم است؛ حتی اگر قارچ‌ها تا حدی با حیوانات شباهت داشته باشند، مانند گیاهان مغز یا سیستم عصبی ندارند. گیاهان به محرک‌های فیزیکی و شیمیایی واکنش نشان می‌دهند، اما هیچ دلیلی وجود ندارد که بگوییم آن‌ها از این واکنش‌ها آگاه‌اند یا موجوداتی خودآگاه هستند. گیاهان دارای DNA هستند و از راه انتخاب طبیعی یا مصنوعی تکامل یافته‌اند. برخی سازگاری‌های گیاهی ممکن است «هوشمندانه» به‌نظر برسند، اما نامیدن گیاهان «باهوش» یا ادعای وجودِ «عصب‌شناسی گیاهی» بیشتر استعاره‌ای است و شبیه ترفندی برای جلب توجه یا جذب بودجهٔ پژوهشی به نظر می‌رسد. نمی‌فهمم چرا طرفداران مصرف قارچ‌های روان‌گردان نمی‌توانند صادقانه بگویند که از نشئه شدن لذت می‌برند و دست از توجیه‌های خودستایانه برای عادتشان بردارند. خوردن قارچ کسی را پست نمی‌کند، اما به این معنا هم نیست که آن‌ها از نظر اخلاقی یا ذهنی بر بقیهٔ مصرف‌کنندگان تفریحی برتری دارند.