فیلم Beau Is Afraid 2023

«Beau Is Afraid» بی‌تردید پیچیده‌ترین و دور از دسترس‌ترین فیلم آری آستر تا به امروز است؛ هرچند احساس گناه، اضطراب شدید و رابطهٔ پیچیدهٔ مادر–پسر موضوعاتی واضح‌اند که در پنج بخش فیلم به‌طور عمیق کاوش می‌شوند — و بخش دوم یکی از جذب‌کننده‌ترین و بصری‌ترین سکانس‌های سال است. هرچه بیشتر دربارهٔ آنچه دیدم فکر می‌کنم، بیشتر به شیوهٔ روایت بی‌بدیل، تأمل‌برانگیز و سراسر سورئالِ یکی...

«Beau Is Afraid» بی‌تردید پیچیده‌ترین و دور از دسترس‌ترین فیلم آری آستر تا به امروز است؛ هرچند احساس گناه، اضطراب شدید و رابطهٔ پیچیدهٔ مادر–پسر موضوعاتی واضح‌اند که در پنج بخش فیلم به‌طور عمیق کاوش می‌شوند — و بخش دوم یکی از جذب‌کننده‌ترین و بصری‌ترین سکانس‌های سال است. هرچه بیشتر دربارهٔ آنچه دیدم فکر می‌کنم، بیشتر به شیوهٔ روایت بی‌بدیل، تأمل‌برانگیز و سراسر سورئالِ یکی از اصیل‌ترین صداهای سینمای امروز احترام می‌گذارم. با این همه، زمان سه‌ساعته فیلم سنگینی خاصی دارد، تحلیل کلی فیلم پرسش‌هایی برمی‌انگیزد و با وجود ارزش‌های فنی چشمگیر، توصیف «این فیلم برای همه نیست» کاملاً منطبق بر یکی از جنجالی‌ترین آثار اخیر است. امتیاز: B- «Beau Is Afraid» روایت بسیار غنی و پیچیده‌ای دارد که پر است از تمثیل‌ها، نمادها و مولفه‌های موضوعی متعدد. با این حال می‌توان پرسید آیا پیچیدگی فیلم ارزش قربانی شدن جنبهٔ سرگرمی را دارد یا نه. در تلاش برای درهم‌آمیختن این تم‌ها، آری آستر روایتی ساخته که پردازش کاملش برای من دشوار بود. در ساعت اول فیلم با داستان همراه می‌شوید؛ سکانس‌هایی پرتنش که مرزِ واقعیت و غیرواقعیت را مبهم می‌کنند. اما با پیش‌رفت فیلم، این صحنه‌های سورئال به‌تدریج وحشی‌تر و نامنسجم‌تر می‌شوند و فاصله‌ای از روایت ایجاد می‌کنند. مکرراً از خود می‌پرسیدم چه اتفاقی در جریان است، چگونه به این وضعیت رسیدیم و چرا وقایع این‌طور رخ می‌دهند؛ این گسست در نهایت از لذت کلی تماشا کاست. سه ساعت مدت طولانی‌ای است و «Beau Is Afraid» می‌تواند مخاطب را خسته کند. در حالی که فیلم‌هایی با ریتم مناسب سریع می‌گذرند، این یکی گاهی بسیار کند به‌نظر می‌رسد و بارها به ساعت نگاه می‌کردم تا ببینم چقدر مانده است. با این حال، اجرای فنی فیلم واقعاً چشمگیر است: کارگردانی آستر درخشان است، فیلم‌برداری زیبا و قاب‌ها خیره‌کننده‌اند. بازی‌ها هم عالی‌اند؛ واکین فینیکس احتمالاً بهترین اجرای امسال را ارائه می‌دهد و بازیگران مکمل مانند ایمی رایان، پَتی لوپون و نیتن لین نیز درخشان‌اند. در مجموع برای من «Beau Is Afraid» ناامیدکننده بود. آری آستر قطعاً ذهنی ناب و توانایی داستان‌گویی دارد، اما این اثر احتمالاً از فقدان خویشتن‌داری رنج برده است. با این همه، شایستگی‌های فنی و اجراهای درخشان نباید نادیده گرفته شوند. امتیاز: 41% — حکم: ضعیف از همان ابتدا مشخص است که «بو» قرار است زندگیِ سختی داشته باشد. خوشبختانه فیلم ما را صرفاً بی‌وقفه به جلو نمی‌برد و پس از چهل سال او را در شهری قانون‌گریز می‌یابیم که آژیرها و سر و صدا او را بیشتر شب‌ها بیدار نگه می‌دارند. بعد از یکی از این شب‌های شلوغ ناگهان بیدار می‌شود و می‌فهمد باید به فرودگاه برود تا مادر ثروتمندش را ملاقات کند؛ اما اتفاقاتی دست به دست هم می‌دهند و او نمی‌تواند به‌موقع برسد... تماس می‌گیرد تا مادرش را مطلع کند اما به‌جای او با مأمور پست روبه‌رو می‌شود که کنار جسد بی‌سر ایستاده است. مادر؟ حالا باید بدون کارت اعتباریِ کارا خودش را برساند تا به خاکسپاری برسد. آنچه پس از آن رخ می‌دهد سری سِلسله‌وار از ماجراهای تا حدی مفرح اما عمدتاً بسیار سورئال است که خیال و واقعیت را در سفر او در هم می‌آمیزد. واکین فینیکس نقش بو را بسیار خوب بازی می‌کند؛ او تمام خود را به نقش می‌دهد و به‌خوبی حس ناامیدی و هم‌زمان همدردی را در پی پیش‌رفتِ داستان—که نه پیوسته بلکه در تکه‌هایی جلو می‌رود—برانگیخته می‌سازد. نیتن لین هم به‌خوبی (هرچند بیش از حد اغراق‌آمیز) در نقش جراح «راجر» ظاهر می‌شود و پایان غریب فیلم که پَتی لوپون را در نقش مادر «مونا» در نوری کاملاً جدید نشان می‌دهد، نقطهٔ جذابی را رقم می‌زند. گاهی نگارش فیلم بذله‌گو و هوشمند است، اما برای من طولانی و اپیزودیک بیش از حد است. انگار آری آستر مجموعه‌ای از ایده‌ها برای شخصیتش داشته که به‌شیوه‌ای شبیه «فارست گامپ» کنار هم دوخته شده‌اند، به این امید که محصول نهایی تماشایش لذت‌بخش باشد. من از آثار بسیار عجیب خوشم نمی‌آید؛ نه اینکه فیلم حتماً نیاز به شروع، میانه و پایانِ محکم داشته باشد، اما ترجیح می‌دهم طرح داستان ریشه در چیزی ملموس‌تر داشته باشد. خوشحالم آن را در سینما دیدم، اما مطمئناً دیگر تماشایش نمی‌کنم. خیلی طولانی است و خط داستانی منسجمی برای درگیر نگه‌داشتن بیننده ندارد. ارزش‌های تولیدی و جلوه‌های بصری بسیار بالا و غنی‌اند، اما برای نگه‌داشتن سه ساعت فیلم کافی نیستند. بو بدشانس‌ترین آدم است و مرتب از چاله به چاه می‌افتد—و این مداومت به سرعت خسته‌کننده می‌شود. من فیلم را در چهار بخش دیدم؛ هرگز نمی‌توانستم یک‌جا تمامش را تحمل کنم. فیلم‌های سه‌ساعته‌ای دیده‌ام که برق‌آسا می‌گذرند ولی این یکی با سرعت لاک‌پشت می‌گذرد و واقعاً این موضوع حس می‌شود. بدون افشای جزئیات؛ کاملاً شگفت‌انگیز. نمی‌توانم دقیقاً دربارهٔ معنای هر نماد در این ترن هواییِ دیوانه‌وار اظهار نظر کنم، اما اگر فقط بنشینید و لذت ببرید، تجربهٔ بسیار سرگرم‌کننده‌ای خواهد بود. برای من این فیلم باید همان‌طور دیده شود که «Lost Highway» را دیدم—تلاش نکنید همه‌چیز را بفهمید، فقط آمادهٔ ترسیدن و سرگرم شدن باشید. خودم دچار اضطراب عمومی هستم؛ بخش اول فیلم به‌طرز درخشانی جهان را از منظری نشان می‌دهد که کسی با اضطراب شدید آن را تجربه می‌کند؛ همه‌چیز اغراق‌شده است و دقت به جزئیات حیرت‌آور است. فیلم هرچه جلوتر می‌رود بیشتر به جنون می‌لغزد، تا حدودی شبیه آنچه در «Mother» دیدیم، اما نه به‌صورت آزاردهنده؛ بلکه پر از صحنه‌های درگیرکننده، گاه تأثیرگذار و گاه حتی خنده‌دار. من پیش از تماشا دربارهٔ فیلم چیزی نخوانده بودم و نمی‌دانستم سه ساعت است و حتی نمی‌دانستم آری آستر آن را ساخته. بعداً دیدم که او «Midsommar» و «Hereditary» را ساخته—یکی را کسل‌کننده یافتم و دیگری را تحسین کردم. می‌توانم بفهمم که برخی این فیلم را دوست نداشته باشند و اگر بخواهید همه‌چیز را بفهمید، احتمالاً آزرده می‌شوید. بهترین روش تماشا به نظرم همراه با تفریح و پذیرشِ نامتعارف‌هاست؛ مثل فیلم پاپ‌کُرنِ سرگرم‌کننده که به‌جای انفجار منتظر ابرازهای عجیب و غریب باشید (البته انفجار هم دارد). واکین فینیکس شایستهٔ اسکار است—قطعاً یکی از تأثیرگذارترین اجراهای او تا کنون. تماشا کنید؛ اثر خاصی است. حتی اگر از آن متنفر شوید، از دیدنِ آن پشیمان نخواهید شد. این فیلم برای همه نیست، خصوصاً که محصول A24 و ساختهٔ آری آستر است (من طرفدار آثار او هستم). دسته‌بندی فیلم سخت است: بخشی تریلر، بخشی انتزاعی و بیشترینِ آن طنز سیاه. کسانی که با آثار قبلی آری آستر («Hereditary»، «Midsommar») آشنا هستند می‌دانند او علاقهٔ زیادی به صحنه‌های نمادین، تمثیلی و قطعات داستانی پنهان در سراسر فیلم دارد. بو واسرمن شخصیتی بی‌رحم و یگانه است. در این فیلم آستر تلاش زیادی کرده تا در میان آشفتگی و بی‌منطقی، معنا بسازد؛ بعضی لحظات یادآور فیلم‌های دههٔ ۷۰ هستند که سطحی از دیوانگیِ بصری دارند. اینجا هم نمونه‌هایی از لحظات «چه‌به‌سرم آمد؟» وجود دارد که با آثار معاصرِ مشابه مقایسه می‌شوند. بهترین تشبیه برای حسِ کافکاییِ «بو» شاید نقاشی‌های هیرونیموس بُشِر باشد—معنایی در آن‌ها هست اما آشکار نیست. در مورد شخصیت می‌توان دو نکته دید: ۱) او به‌وضوح با مسائل روان‌شناختی یا روان‌پزشکی درگیر است و ۲) اضطراب و ترسِ عمیقی دارد که مدام همراه اوست—ترسی از این که دیگران را ناامید کند یا از او راضی نباشند، حتی اگر در ذهنش همین‌الان هم خود را ناامیدکننده بداند؛ این همان چیزی است که در عنوان فیلم هم هست. معمول‌ترین و «نرمال‌ترین» صحنه‌ها آن‌هایی هستند که در آغاز فیلم در تخت روان‌پزشکی می‌بینیم (صحنه‌هایی که به‌نظر می‌رسد با آبِ زیاد همراه‌اند—شاید اشاره‌ای نمادین باشد). دیدن کارهای آری آستر جالب است؛ هیچ‌یک از آثارش ساده نیستند و همگی پیچیده‌اند و به بخش‌هایی مرتبط با هم برمی‌گردند. شور و اشتیاق او برای فیلمسازی او را یکی از کارگردانان مورد تحسین من کرده است. برخی او را دوست ندارند—همان‌طور که برخی کارهای لارس فون تریه را دوست ندارند—این مسئله سلیقه است و کاملاً طبیعی. برای من داستان همین است: تلاش نکنید واقعی یا غیرواقعی بودن صحنه‌ها را جدا کنید، چون بیرونِ درِ کلینیک همه‌چیز در سرِ بو می‌گذرد؛ تکه‌های واقعیت و مسائل درونی در میکسرِ عجیبی مخلوط شده‌اند که مناسب همه نیست. برخی صحنه‌ها در سینما مرا هم به خنده و هم به احساس گناه واداشت، مثل صحنه‌ای در اتاق زیرشیروانی. از نظر فنی واکین فینیکس بار دیگر یک نیروی بازیگری است (شاید شایستهٔ آکادمی)، فیلمنامه نسبتاً اوریجینال است، و کار تدوین و طراحی صحنه عالی‌اند. همکاری دیرینهٔ پاول پوگورزلِسکی در فیلم‌برداری بی‌نقص است. من فیلم را دوست داشتم؛ ممکن است بهترین اثر آری آستر نباشد (و سه ساعت برای بسیاری سنگین است)، اما اثری قابل توجه است. امتیاز: 8.3/10 — A-