فیلم Gaslight 1944

«از همان لحظه‌ای که تو را دیدم می‌دانستم برای او خطرناکی.» گس‌لایت به کارگردانی جورج کوکور ساخته شده و فیلمنامه‌اش از نمایشنامه پاتریک همیلتون به اقتباس جان ون دروتن، والتر رایش و جان ال. بالدِرستون درآمده است. فیلم با بازی اینگرید برگمن، چارلز بویر، جوزف کاتن، می ویتی، باربارا ایورست و آنجلا لنزبری همراه است. موسیقی اثر از برونیسواف کاپر و فیلم‌برداری بر عهدهٔ جوزف روتنبرگ...

«از همان لحظه‌ای که تو را دیدم می‌دانستم برای او خطرناکی.» گس‌لایت به کارگردانی جورج کوکور ساخته شده و فیلمنامه‌اش از نمایشنامه پاتریک همیلتون به اقتباس جان ون دروتن، والتر رایش و جان ال. بالدِرستون درآمده است. فیلم با بازی اینگرید برگمن، چارلز بویر، جوزف کاتن، می ویتی، باربارا ایورست و آنجلا لنزبری همراه است. موسیقی اثر از برونیسواف کاپر و فیلم‌برداری بر عهدهٔ جوزف روتنبرگ است. سال‌ها پس از آن که خاله‌اش در خانهٔ لندنیش به قتل رسیده، پائولا آلکویست آنتون (با بازی برگمن) به آن خانه بازمی‌گردد همراه با همسر جدیدش، گرگوری آنتون (بویر). اما آنچه در ابتدا به نظر ازدواجی سرشار از عشق می‌رسد، کم‌کم فرو می‌پاشد و پائولا شروع به از دست دادن سلامت روان خود می‌کند… برای درک اهمیت گس‌لایت باید آن را در چارچوب زمان انتشارش گذاشت؛ فیلمی که هنوز هم می‌توان آن را به‌عنوان شعله‌ٔ آتش‌افروزِ آثار بعدی دانست. تریلرهای روان‌شناختی—به‌ویژه آن دسته که دربارهٔ شکنجهٔ یک همسر توسط شریک زندگی‌اش‌اند—دهه‌هاست مورد بهره‌برداری قرار گرفته‌اند و حتی اصطلاحات واقعی مانند «گس‌لایت شدن»/«گس‌لایتینگ» از همین فیلم ریشه گرفته‌اند. بنابراین اگر فکر می‌کنید فیلم کهنه یا متعلق به گذشته است، نفوذ و تأثیرش هنوز چشمگیر است. فارغ از تاریخچهٔ تأثیرگذاری‌اش، گس‌لایت همچنان تریلری جوّ‌محور و قدرتمند است که در پس‌زمینه‌ای باشکوه از لندن ویکتوریایی، مه‌ها، خیابان‌های سنگفرش و نورهای گازی همراه با سایه‌های وهم‌آلود رخ می‌دهد. فیلم به دو نیم تقسیم می‌شود: نیمهٔ اول آماده‌سازی و نمایش یک رومنس طوفانی که به ازدواج می‌انجامد، و سپس نقل مکان به خانهٔ مشترک که شخصیت‌های کمکی—همسایهٔ کنجکاو (می ویتی)، سرخانه‌دار (ایورست) و خدمتکار اغواگر (آنجلا لنزبری در نخستین نقش سینمایی‌اش)—به ماجرا اضافه می‌شوند. تأثیرات روان‌شناختی ظریف‌اند و جالب اینکه ما حقیقتاً شاهد اجرای مستقیم حقه‌ها و فریب‌ها نیستیم، اما اثرشان محسوس است. با گذار به نیمهٔ دوم، نقشه‌های شیطانی به‌تدریج آشکار می‌شود؛ مانورهای حساب‌شدهٔ گرگوری آنتون آرام‌آرام اعصاب بیننده را می‌آزارد. پائولا از هم می‌پاشد، ذهنش شکست می‌خورد و آن‌چنان آسیب‌پذیر و سرگشته می‌شود که اگر دل سنگی نداشته باشید، دردِ عمیقی درونتان احساس خواهید کرد. برگمن در این نقش—که نخستین از سه اسکار بهترین بازیگر زن اوست—در اوج بازی است، بدون نمایش‌های اغراق‌آمیز و صددرصد مؤثر. بویر نیز تحت هدایت کوکور فوق‌العاده است؛ گرگوری را دوست‌داشتنی و در عین حال پست نشان می‌دهد، طوری که فقط از طریق نشانه‌های ظریف از نیت‌های شریرانه‌اش باخبر می‌شویم. جوزف کاتن تلاش نمی‌کند لهجهٔ بریتانیایی تقلید کند و با این روش به‌خوبی در نقش برایان کامرون ظاهر می‌شود؛ مردی که کم‌کم پی به واقعیت ماجرا در خانهٔ آنتون می‌برد. برایان به‌نوعی قهرمانِ منتظرِ ماست و وقتی فیلم به سرانجام حقایق نزدیک می‌شود، چیزی برای چنگ زدن به بیننده می‌دهد. با تصویربرداری روتنبرگ—که تضادهای نوآرگونه را به کار می‌آورد—و موسیقی نامحسوس و ظریف کاپر، گس‌لایت در جنبه‌های فنی نیز بسیار قوی ظاهر می‌شود. در مجموع، این فیلم واقعاً عالی است و ارزش تماشا و بازبینی دارد، خصوصاً اگر از آثار امروزیِ صیقلی و بیش‌ازحد تجاریِ ژانری خسته شده باشید. امتیاز: ۹/۱۰.